ذهانت
INTELLIGENCE
پيربخش ڪلهوڙو
هن وقت دنيا جي ترقي جي رفتار کان ت هر ڪوئي واقف آهي. هر روز ڪيتريون ئي تحقيقون ۽ ريسرچس ٿي رهيون آهن. بدقسمتي سان چوڻو ٿو پوي ت جتي دنيا ترقي جهڙي خوبصورت دلڪش ۽ وڻندڙ پيچري ڏانهن وڏا وڏا قدم وڏيون وکون کڻي رهي آهي اتي اسين ڪهڙي هنڌ بيٺا آهيون اهو ب اسان کان لڪيل ناهي
اسان وٽ اڃان سوچن جا پراڻا دهل ۽ طبلا پيا آهن جيڪي اسان پيا وڄايون جن جو ڪو فائدو ن پيو ٿئي. خاص ڪري سنڌ جي نوجوان کي ت اسان ڪجھ سمجهو ئي ناهي. چوندا آهن ت جنهن قوم وٽ نوجوانن جهڙي عظيم طاقت موجود آهي اها قوم ڪجھ ب ڪري سگهي ٿي. اسان وٽ نوجوان طبقو موجود آهي پر ان کي اها راه ملي ئي ن ٿي جنهن سان هو سنڌ جي سينڌ سنواري ۽ اسان کي هن پراڻي راڳ مان ڪڍي ڪنهن ترقي جي رستي تي گامزن ڪري.
دنيا ۾ تعليم سان گڏوگڏ انساني فطرت انسان جي ذهانتن انسان جي قابليتن تي تحقيقون ٿين پيون ۽ اسان وٽ ماشا الله اڃان تعليمي نظام ئي سيٽنگ ۾ ناهي آيو جيڪو شاگردن تي باقائدي ڪم ڪري.
هن وقت نيئن تحقيق موجب دنيا ۾ انسانن جا مزاج مختلف ٿين ٿا ان مزاج تحت مختلف انسانن ۾ مختلف ذهانتون موجود هونديون آهن.
هي تحقيق هڪ انگريز هاورڊ گاڊنر ڪئي آهي ت زهانتن جا 9 مختلف قسم ٿين ٿا. ان جو مطلب هر ماڻهون ذهين آهي. هر انسان ۾ ڪجھ زهانتون ڪجھ صلاحيتون موجود هونديون آهن. هر شاگرد ۾ کوڙساريون قابليتون آهن.
هاورڊ گاڊنر جيڪي ذهانتن جا 9 قسم بيان ڪيا آهن اهي هي آهن
1-Naturalist Iintelligence;
هن قسم جي ذهانت ۾ انسان مختلف جاندار شين ۾ فرق ڪرڻ جي قابل هوندو آهي. جيڪي ماڻهون قدرتي شين کي ڏسن ٿا پسن ٿا سمجهن ٿا انهن وٽ الله تعالي جي طرفان هن قسم جي ذهانت موجود هوندي آهي. هو ڪڪرن کي ڏسن ٿا تڏهن ب سوچين ٿا. هو جبلن کي ڏسي ڪجھ سوچڻ لڳندا آهن انهن مان سکندا آهن. مطلب ت هي ماڻهون قدرت جي هر نظاري کي سکڻ واري نظر سان ڏسندا آهن. سائنسي ايجادون ب اهڙي قسم جا ماڻهون ڪندا آهن جن وٽ نيچرلسٽ انٽيليجينس موجود هوندي آهي.
2-Existential Intelligence;
اوهان پنهنجي چوڌاري ڪيترائي اهڙا انسان ڏسندا هوندا ت هو گهرائي وارا سوال ڪرڻ جا عادي هوندا آهن. مثال طور زندگي ڇا آهي ! مرڻ کان پوء انسان ڪيڏانهن ٿو وڃي ! اسان مرون ڇو ٿا ! اسان جو هتي اچڻ ڪيئن ٿيو ! اسان هن دنيا ۾ ڪيئن آياسين. اهڙي قسم جي سوالن سان ڪيترن ئي ماڻهن جي دلچسپي هوندي آهي. انهن ماڻهن جو ذهن existential intelliegence سان ڀرپور هوندو آهي.
3-Interpersonal Intelligence:
هن قسم جي ذهانت معاشري جي استادن اداڪارن سياستدانن ۽ سوشل ورڪرس وغيره ۾ ڏٺي وئي آهي. هي ذهانت انسان کي ٻين جي سوچ کي ٻين انسانن جي مزاج کي سمجهڻ جي قابل بنائي ٿي. هن قسم جي ذهانت وارا ماڻهون ڳالهائڻ جا ماهر هوندا آهن ۽ ٻين تائين پنهنجي ڳالھ آساني سان پهچائڻ جو هنر رکندا آهن. نوجوانن يا ننڍن ٻارن ۾ ب هي ذهانت موجود هوندي آهي جيڪي اڳتي هلي ليڊر يا اڳواڻ ٿي سگهن ٿا. هي ماڻهون ٻين جي چهري کي ڏسي انهن جا موڊ ب معلوم ڪري وٺندا آهن.
4-Linguistic Intelligence;
هر انسان جي سوچڻ جا انداز مختلف ٿين ٿا. ڪجھ ماڻهون لفظن ۾ سوچيندا آهن. هي ذهانت سوچڻ واري زهانت آهي. Linguistic intelligence تقريبن صحافين پبلڪ اسپيڪرس شاعرن ۽ ليکڪن ۾ ملي ٿي. اهڙي قسم جا ماڻهون جن وٽ هي ذهانت موجود آهي اهي لفظن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جي معني سمجهڻ ۽ سمجهائڻ ۾ وڏا قابل هوندا آهن. ننڍڙن ٻارن ۾ ب اهڙي زهانت موجود هوندي آهي ۽ اهي ٻار جن ۾ linguiatic intelligence موجود آهي اهي لکڻ پڙهڻ ڪهاڻيون ٻڌائڻ ۽ ٻڌڻ ۾ ڏاڍي دلچسپي وٺندا آهن. جيڪڏهن اهڙن ٻارن کي رهنمائي سٺي ملي ت اڳتي هلي ليکڪ شاعر دانشور ۽ اديب ٿيندا آهن.
5-Intra-personal Intelligence;
ڪجھ ماڻهون ٻين جي سوچن کي يا feelings کي جلد محسوس ڪري وٺندا آهن ۽ صلاح مشهوري سان ٻين جا مسعلا حل ڪرڻ جي قابل هوندا آهن. فلاسافر روحاني ليڊرس ۽ سائڪولاجسٽ ماحرن ۾ اها ذهانت هوندي آهي.
6-Spatial Intelligence;
کوڙ سارن طريقن سان سوچڻ واري ذهانت کي spatial intelligence چيو ويندو آهي. هي ذهانت ڊرائگ سان دلچسپي رکندڙن, جهاز اڏائيندڙن , بت تراشي يا سنگ تراشي جي ماهرن عمارتون ٺاهيندڙن ۾ ڏٺي وئي آهي. ننڍن ٻارن ۾ اگر ڊرائنگ ڪرڻ جو شوق آهي ت يقينن آنهن جو زهن اهڙي ذهانت سان ڀرپور آهي.
7-Logical Mathematical Intelligence;
هن ذهانت وارا ماڻهون سٺا رياضيدان ۽ سائنسدان ٿيندا آهن. هن ذهانت ۾ تجزيو ڪرڻ اندازو لڳائڻ حساب ڪتاب ڪرڻ سان گڏوگڏ اهو اندازو پڻ لڳائڻ ت ڪا شي ڪٿان کان شروع ٿي ڪري ڪهڙي هنڌ ويندي جا ماهر هوندا آهن. ڪيترن ئي ماڻهن کي اوهان ڏسندئو ت گاڏين جا نمبر پليٽس دوستن ۽ رشتيدارن جا موبائل نمبرز زباني ياد هوندا آهن ۽ اهي حساب ڪتاب ڪرڻ جا وڏا ماهر ٿيندا آهن. انهن ۾ لاجيڪل ميٿ ميٽيڪل انٽيليجينس واري ذهانت موجود هوندي آهي
8-musical intelligence;
اسان جي اردگرد ڪيترائي ماڻهون سٺو ڳائي سگهندا آهن. ڳائڻ سان گڏوگڏ اهي سٺي ڳائڻي ۽ خراب ڳائڻي يا سٺي آواز يا راڳ ۽ خراب آواز ۾ آساني سان فرق کي محسوس ڪري ويندا آهن. ڪيترائي ماڻهون دوستن مٽن مائٽن جي آواز مان اهو اندازو لڳائي وٺندا آهن ت اڳيون ماڻهون هن وقت ڪهڙي ڪيفيت ۾ آهي ۽ هن وقت هي ڪهڙي سوچ ۾ پريشان آهي يا هن وقت هي ڇا پيو سوچي. هن قسم جي ذهانت وارا ڪلامن کي آساني سان بهترين ڌنون ڏئي ڳائي ب سگهندا آهن ۽ بهترين راڳي ٿيندا آهن ۽ موسيقي ذريعي جزبات کي ماڻهن جي سامهون پيش ڪندا آهن.
9-Bodily kinesthitic intelligence;
هن قسم جي ذهانت واران ماڻهن جا اندازا %100 درست ٿيندا آهن. هي اندازو ڪري وٺندا آهن ت هي جيڪو ڪم اسان ڪيون پيا اهو اڳتي هلي ڪهڙيون حالتون پيش ڪندو.
INTELLIGENCE
پيربخش ڪلهوڙو
هن وقت دنيا جي ترقي جي رفتار کان ت هر ڪوئي واقف آهي. هر روز ڪيتريون ئي تحقيقون ۽ ريسرچس ٿي رهيون آهن. بدقسمتي سان چوڻو ٿو پوي ت جتي دنيا ترقي جهڙي خوبصورت دلڪش ۽ وڻندڙ پيچري ڏانهن وڏا وڏا قدم وڏيون وکون کڻي رهي آهي اتي اسين ڪهڙي هنڌ بيٺا آهيون اهو ب اسان کان لڪيل ناهي
اسان وٽ اڃان سوچن جا پراڻا دهل ۽ طبلا پيا آهن جيڪي اسان پيا وڄايون جن جو ڪو فائدو ن پيو ٿئي. خاص ڪري سنڌ جي نوجوان کي ت اسان ڪجھ سمجهو ئي ناهي. چوندا آهن ت جنهن قوم وٽ نوجوانن جهڙي عظيم طاقت موجود آهي اها قوم ڪجھ ب ڪري سگهي ٿي. اسان وٽ نوجوان طبقو موجود آهي پر ان کي اها راه ملي ئي ن ٿي جنهن سان هو سنڌ جي سينڌ سنواري ۽ اسان کي هن پراڻي راڳ مان ڪڍي ڪنهن ترقي جي رستي تي گامزن ڪري.
دنيا ۾ تعليم سان گڏوگڏ انساني فطرت انسان جي ذهانتن انسان جي قابليتن تي تحقيقون ٿين پيون ۽ اسان وٽ ماشا الله اڃان تعليمي نظام ئي سيٽنگ ۾ ناهي آيو جيڪو شاگردن تي باقائدي ڪم ڪري.
هن وقت نيئن تحقيق موجب دنيا ۾ انسانن جا مزاج مختلف ٿين ٿا ان مزاج تحت مختلف انسانن ۾ مختلف ذهانتون موجود هونديون آهن.
هي تحقيق هڪ انگريز هاورڊ گاڊنر ڪئي آهي ت زهانتن جا 9 مختلف قسم ٿين ٿا. ان جو مطلب هر ماڻهون ذهين آهي. هر انسان ۾ ڪجھ زهانتون ڪجھ صلاحيتون موجود هونديون آهن. هر شاگرد ۾ کوڙساريون قابليتون آهن.
هاورڊ گاڊنر جيڪي ذهانتن جا 9 قسم بيان ڪيا آهن اهي هي آهن
1-Naturalist Iintelligence;
هن قسم جي ذهانت ۾ انسان مختلف جاندار شين ۾ فرق ڪرڻ جي قابل هوندو آهي. جيڪي ماڻهون قدرتي شين کي ڏسن ٿا پسن ٿا سمجهن ٿا انهن وٽ الله تعالي جي طرفان هن قسم جي ذهانت موجود هوندي آهي. هو ڪڪرن کي ڏسن ٿا تڏهن ب سوچين ٿا. هو جبلن کي ڏسي ڪجھ سوچڻ لڳندا آهن انهن مان سکندا آهن. مطلب ت هي ماڻهون قدرت جي هر نظاري کي سکڻ واري نظر سان ڏسندا آهن. سائنسي ايجادون ب اهڙي قسم جا ماڻهون ڪندا آهن جن وٽ نيچرلسٽ انٽيليجينس موجود هوندي آهي.
2-Existential Intelligence;
اوهان پنهنجي چوڌاري ڪيترائي اهڙا انسان ڏسندا هوندا ت هو گهرائي وارا سوال ڪرڻ جا عادي هوندا آهن. مثال طور زندگي ڇا آهي ! مرڻ کان پوء انسان ڪيڏانهن ٿو وڃي ! اسان مرون ڇو ٿا ! اسان جو هتي اچڻ ڪيئن ٿيو ! اسان هن دنيا ۾ ڪيئن آياسين. اهڙي قسم جي سوالن سان ڪيترن ئي ماڻهن جي دلچسپي هوندي آهي. انهن ماڻهن جو ذهن existential intelliegence سان ڀرپور هوندو آهي.
3-Interpersonal Intelligence:
هن قسم جي ذهانت معاشري جي استادن اداڪارن سياستدانن ۽ سوشل ورڪرس وغيره ۾ ڏٺي وئي آهي. هي ذهانت انسان کي ٻين جي سوچ کي ٻين انسانن جي مزاج کي سمجهڻ جي قابل بنائي ٿي. هن قسم جي ذهانت وارا ماڻهون ڳالهائڻ جا ماهر هوندا آهن ۽ ٻين تائين پنهنجي ڳالھ آساني سان پهچائڻ جو هنر رکندا آهن. نوجوانن يا ننڍن ٻارن ۾ ب هي ذهانت موجود هوندي آهي جيڪي اڳتي هلي ليڊر يا اڳواڻ ٿي سگهن ٿا. هي ماڻهون ٻين جي چهري کي ڏسي انهن جا موڊ ب معلوم ڪري وٺندا آهن.
4-Linguistic Intelligence;
هر انسان جي سوچڻ جا انداز مختلف ٿين ٿا. ڪجھ ماڻهون لفظن ۾ سوچيندا آهن. هي ذهانت سوچڻ واري زهانت آهي. Linguistic intelligence تقريبن صحافين پبلڪ اسپيڪرس شاعرن ۽ ليکڪن ۾ ملي ٿي. اهڙي قسم جا ماڻهون جن وٽ هي ذهانت موجود آهي اهي لفظن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جي معني سمجهڻ ۽ سمجهائڻ ۾ وڏا قابل هوندا آهن. ننڍڙن ٻارن ۾ ب اهڙي زهانت موجود هوندي آهي ۽ اهي ٻار جن ۾ linguiatic intelligence موجود آهي اهي لکڻ پڙهڻ ڪهاڻيون ٻڌائڻ ۽ ٻڌڻ ۾ ڏاڍي دلچسپي وٺندا آهن. جيڪڏهن اهڙن ٻارن کي رهنمائي سٺي ملي ت اڳتي هلي ليکڪ شاعر دانشور ۽ اديب ٿيندا آهن.
5-Intra-personal Intelligence;
ڪجھ ماڻهون ٻين جي سوچن کي يا feelings کي جلد محسوس ڪري وٺندا آهن ۽ صلاح مشهوري سان ٻين جا مسعلا حل ڪرڻ جي قابل هوندا آهن. فلاسافر روحاني ليڊرس ۽ سائڪولاجسٽ ماحرن ۾ اها ذهانت هوندي آهي.
6-Spatial Intelligence;
کوڙ سارن طريقن سان سوچڻ واري ذهانت کي spatial intelligence چيو ويندو آهي. هي ذهانت ڊرائگ سان دلچسپي رکندڙن, جهاز اڏائيندڙن , بت تراشي يا سنگ تراشي جي ماهرن عمارتون ٺاهيندڙن ۾ ڏٺي وئي آهي. ننڍن ٻارن ۾ اگر ڊرائنگ ڪرڻ جو شوق آهي ت يقينن آنهن جو زهن اهڙي ذهانت سان ڀرپور آهي.
7-Logical Mathematical Intelligence;
هن ذهانت وارا ماڻهون سٺا رياضيدان ۽ سائنسدان ٿيندا آهن. هن ذهانت ۾ تجزيو ڪرڻ اندازو لڳائڻ حساب ڪتاب ڪرڻ سان گڏوگڏ اهو اندازو پڻ لڳائڻ ت ڪا شي ڪٿان کان شروع ٿي ڪري ڪهڙي هنڌ ويندي جا ماهر هوندا آهن. ڪيترن ئي ماڻهن کي اوهان ڏسندئو ت گاڏين جا نمبر پليٽس دوستن ۽ رشتيدارن جا موبائل نمبرز زباني ياد هوندا آهن ۽ اهي حساب ڪتاب ڪرڻ جا وڏا ماهر ٿيندا آهن. انهن ۾ لاجيڪل ميٿ ميٽيڪل انٽيليجينس واري ذهانت موجود هوندي آهي
8-musical intelligence;
اسان جي اردگرد ڪيترائي ماڻهون سٺو ڳائي سگهندا آهن. ڳائڻ سان گڏوگڏ اهي سٺي ڳائڻي ۽ خراب ڳائڻي يا سٺي آواز يا راڳ ۽ خراب آواز ۾ آساني سان فرق کي محسوس ڪري ويندا آهن. ڪيترائي ماڻهون دوستن مٽن مائٽن جي آواز مان اهو اندازو لڳائي وٺندا آهن ت اڳيون ماڻهون هن وقت ڪهڙي ڪيفيت ۾ آهي ۽ هن وقت هي ڪهڙي سوچ ۾ پريشان آهي يا هن وقت هي ڇا پيو سوچي. هن قسم جي ذهانت وارا ڪلامن کي آساني سان بهترين ڌنون ڏئي ڳائي ب سگهندا آهن ۽ بهترين راڳي ٿيندا آهن ۽ موسيقي ذريعي جزبات کي ماڻهن جي سامهون پيش ڪندا آهن.
9-Bodily kinesthitic intelligence;
هن قسم جي ذهانت واران ماڻهن جا اندازا %100 درست ٿيندا آهن. هي اندازو ڪري وٺندا آهن ت هي جيڪو ڪم اسان ڪيون پيا اهو اڳتي هلي ڪهڙيون حالتون پيش ڪندو.
No comments:
Post a Comment